Gemeente Haarlemmermeer

- Klik hier voor: Meldingen openbare buitenruimte 

- U kunt uw vraag per post naar de gemeente sturen. Het postadres is: 
Gemeente Haarlemmermeer
Postbus 250
2130 AG Hoofddorp

- Adressen en openingstijden, klik hier

- Klik hier om een afspraak te maken

- Stel uw vraag via het contactformulier. De gemeente neemt contact met u op via e-mail. Of via telefoon als u uw telefoonnummer heeft doorgegeven.

Hoe werkt het gemeentebestuur eigenlijk? De juridische en bestuurlijke verhoudingen uitgelegd.

De gemeente is de bestuurslaag die het dichtst bij de inwoners staat. Beslissingen over woningbouw, verkeer, groen, zorg, veiligheid en leefbaarheid hebben direct invloed op onze dagelijkse omgeving. Ook in Badhoevedorp merken we dat regelmatig.

Maar wie neemt die beslissingen eigenlijk? Wat is de rol van de gemeenteraad, het college van burgemeester en wethouders en de burgemeester? Wie controleert het gemeentebestuur en welke invloed hebben inwoners zelf?

Om dat goed te begrijpen, is het nuttig om eens te kijken naar het juridische en bestuurlijke fundament van onze gemeente.

1. De gemeente: eigen verantwoordelijkheid en wettelijke opdrachten

De positie van gemeenten is vastgelegd in de Nederlandse Grondwet en de Gemeentewet.

Artikel 124 van de Grondwet bepaalt dat gemeenten de bevoegdheid hebben om hun eigen huishouding te regelen en te besturen. Dit noemen we gemeentelijke autonomie. Gemeenten kunnen dus binnen de wettelijke kaders zelfstandig beleid ontwikkelen dat aansluit bij de plaatselijke omstandigheden en behoeften.

Daarnaast voeren gemeenten taken uit die door het Rijk bij wet zijn opgedragen. Dat heet medebewind. Denk bijvoorbeeld aan de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Omgevingswet.

De Gemeentewet regelt vervolgens hoe het gemeentebestuur is georganiseerd, welke bevoegdheden de verschillende bestuursorganen hebben en hoe zij zich tot elkaar verhouden.

2. Wie bestuurt de gemeente? De gemeenteraad, het college en de burgemeester

Het gemeentebestuur bestaat uit drie bestuursorganen met ieder een eigen rol en verantwoordelijkheid.

De gemeenteraad: volksvertegenwoordiging en controle

De gemeenteraad van Haarlemmermeer is volgens de Grondwet het hoogste bestuursorgaan van de gemeente.

De raadsleden worden rechtstreeks door de inwoners gekozen en vertegenwoordigen hen in het gemeentebestuur.

De gemeenteraad heeft drie belangrijke taken:

• Kaders stellen: bepalen welke richting het gemeentelijk beleid opgaat en welke doelen worden nagestreefd.

• Controleren: toezien op het functioneren van het college van burgemeester en wethouders.

• Volksvertegenwoordigen: de belangen, wensen en opvattingen van inwoners in de gemeentelijke besluitvorming vertegenwoordigen.

De raad stelt onder andere de begroting en gemeentelijke verordeningen vast. Ook kan de raad het college en individuele wethouders ter verantwoording roepen.

De gemeenteraad heeft daarmee een belangrijke democratische controlefunctie.

Het college van burgemeester en wethouders: het dagelijks bestuur

Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de gemeente.

Het college bestaat uit de burgemeester en de wethouders. Het bereidt besluiten van de gemeenteraad voor, voert deze uit en heeft daarnaast eigen wettelijke bevoegdheden.

Het college is onder meer verantwoordelijk voor:

• De uitvoering van het gemeentelijk beleid.

• De voorbereiding van voorstellen aan de gemeenteraad.

• Het beheer van de gemeentelijke organisatie.

• De uitvoering van wettelijke gemeentelijke taken.

• Het informeren en verantwoording afleggen aan de gemeenteraad.

De gemeenteraad controleert dus het college, maar het college heeft ook een eigen verantwoordelijkheid om de gemeente te besturen.

De burgemeester: een bijzondere positie

De burgemeester heeft binnen het gemeentebestuur een bijzondere positie.

De burgemeester wordt bij koninklijk besluit benoemd voor een periode van zes jaar. De gemeenteraad speelt een belangrijke rol bij de benoeming en stelt een aanbeveling op.

De burgemeester:

• Is voorzitter van zowel de gemeenteraad als het college.

• Is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid.

• Heeft eigen wettelijke bevoegdheden.

• Vervult een representatieve en verbindende rol als gezicht van de gemeente.

De burgemeester heeft dus een eigenstandige positie. Hij of zij is niet uitsluitend voorzitter van het college, maar heeft ook zelfstandige wettelijke verantwoordelijkheden.

3. De ambtelijke organisatie en de griffie

Achter het gemeentebestuur staat een omvangrijke ambtelijke organisatie. Ambtenaren bereiden beleid voor, adviseren het college, voeren besluiten uit en verzorgen de gemeentelijke dienstverlening.

De gemeentesecretaris is de belangrijkste adviseur van het college en staat aan het hoofd van de ambtelijke organisatie.

De raad heeft een eigen ondersteuning: de griffie.

De griffie ondersteunt raadsleden bij hun werkzaamheden, bijvoorbeeld bij de voorbereiding van vergaderingen, het opstellen van moties en amendementen en het controleren van het college.

De griffier staat aan het hoofd van deze organisatie en werkt voor de gemeenteraad, niet voor het college.

Dat onderscheid is belangrijk. De gemeenteraad moet zijn controlerende taak onafhankelijk kunnen uitvoeren en mag daarbij niet volledig afhankelijk zijn van de informatie en ondersteuning van het college en de ambtelijke organisatie.

4. Wie controleert de gemeente?

Hoewel gemeenten een aanzienlijke mate van zelfstandigheid hebben, zijn zij onderdeel van de Nederlandse rechtsstaat. Daarom bestaan er verschillende vormen van toezicht en controle.

De provincie

De provincie houdt onder meer financieel toezicht op gemeenten. Daarbij wordt gekeken naar de financiële positie, de begroting en de meerjarenramingen.

Daarnaast houdt de provincie toezicht op de uitvoering van bepaalde wettelijke gemeentelijke taken.

Het Rijk

Ook het Rijk kan ingrijpen wanneer gemeenten wettelijke verplichtingen niet of onvoldoende uitvoeren. In bepaalde gevallen kan het Rijk taken overnemen (indeplaatsstelling).

Daarnaast kan de Kroon besluiten van gemeentelijke bestuursorganen vernietigen wanneer deze in strijd zijn met het recht of het algemeen belang.

De rekenkamer

De onafhankelijke rekenkamer onderzoekt of gemeentelijk beleid doelmatig, doeltreffend en rechtmatig wordt uitgevoerd. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken of gemeenschapsgeld goed wordt besteed en of het beleid daadwerkelijk de beoogde resultaten oplevert.

De Nationale Ombudsman

Inwoners die vinden dat de gemeente hen niet behoorlijk heeft behandeld, kunnen na het doorlopen van de gemeentelijke klachtenprocedure terecht bij de Nationale Ombudsman. Haarlemmermeer is hierbij aangesloten.

Politieke controle door de gemeenteraad

De gemeenteraad beschikt over verschillende instrumenten om het college te controleren. Denk aan schriftelijke vragen, moties, interpellaties en raadsenquêtes.

Bij een raadsenquête kan de raad een diepgaand onderzoek instellen naar het gemeentelijk bestuur. Getuigen kunnen daarbij zelfs onder ede worden gehoord.

5. Checks and balances: voorkomen dat macht zich concentreert

Een belangrijk uitgangspunt van onze democratische rechtsstaat is dat macht niet onbeperkt bij één persoon of bestuursorgaan mag liggen.

Daarom zijn de bevoegdheden binnen de gemeente verdeeld.

De gemeenteraad stelt de kaders vast en controleert het college. Het college voert het beleid uit en moet daarover verantwoording afleggen. De burgemeester heeft eigen wettelijke bevoegdheden en verantwoordelijkheden.

De gemeenteraad kan bovendien het politieke vertrouwen in een wethouder opzeggen via een motie van wantrouwen. In de praktijk leidt dit doorgaans tot aftreden.

Ook de burgemeester kan niet zonder meer worden gehandhaafd wanneer de verhouding met de gemeenteraad ernstig is verstoord. De gemeenteraad kan dan een aanbeveling tot ontslag doen aan de minister.

De onafhankelijke griffie en rekenkamer dragen eveneens bij aan het evenwicht binnen het gemeentebestuur.

Dit geheel van bevoegdheden, verantwoordelijkheden en controlemechanismen wordt aangeduid als checks and balances.

Het doel is duidelijk: voorkomen dat macht zich concentreert en ervoor zorgen dat het gemeentebestuur democratisch, transparant en controleerbaar functioneert.

6. Welke invloed hebben inwoners zelf?

Democratie houdt niet op bij het uitbrengen van een stem tijdens gemeenteraadsverkiezingen. Inwoners hebben ook tussen verkiezingen mogelijkheden om invloed uit te oefenen op het gemeentelijk bestuur.

Enkele belangrijke mogelijkheden zijn:

• Inspreken: inwoners kunnen bij daarvoor aangewezen vergaderingen van de gemeenteraad hun mening geven over onderwerpen die op de agenda staan.

• Petities: inwoners kunnen gezamenlijk aandacht vragen voor een bepaald onderwerp of een beleidswijziging.

• Burgerinitiatief: inwoners kunnen, onder bepaalde voorwaarden, zelf een onderwerp op de politieke agenda zetten.

• Participatie: inwoners kunnen betrokken worden bij de voorbereiding en ontwikkeling van gemeentelijke plannen.

• Wet open overheid (Woo): inwoners kunnen informatie opvragen over het handelen en de besluitvorming van de gemeente.

• Bezwaar en beroep: wie rechtstreeks door een gemeentelijk besluit wordt geraakt, kan onder wettelijke voorwaarden daartegen bezwaar maken en vervolgens beroep instellen bij de rechter.

Ook maatschappelijke organisaties, verenigingen en dorps- en wijkraden kunnen een belangrijke rol spelen. Zij brengen belangen en opvattingen van inwoners onder de aandacht en kunnen als gesprekspartner bijdragen aan de ontwikkeling en beoordeling van gemeentelijk beleid.

Daarbij is wel een belangrijk onderscheid: participatie geeft inwoners niet automatisch beslissingsbevoegdheid. De formele verantwoordelijkheid voor de besluitvorming blijft bij het daarvoor bevoegde bestuursorgaan.

Dat ontslaat het gemeentebestuur echter niet van de verantwoordelijkheid om inwoners serieus te betrekken, argumenten zorgvuldig af te wegen en inzichtelijk te maken wat met hun inbreng is gedaan.

Tot slot

De gemeenteraad is formeel het hoogste bestuursorgaan. Het college is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur en de burgemeester heeft eigen wettelijke bevoegdheden. Samen moeten zij zorgen voor een goed functionerende gemeente.

Maar goed lokaal bestuur vraagt meer dan het volgen van wetten, procedures en bestuurlijke afspraken. Het vraagt ook om openheid, transparantie, een zorgvuldige belangenafweging en de bereidheid om inwoners daadwerkelijk serieus te nemen.

De gemeente is er immers niet voor zichzelf, maar voor haar inwoners. Het volk is soeverein, alle staatsmacht komt van het volk. De democratische legitimiteit van het gemeentebestuur begint bij de inwoners en het gemeentebestuur moet tegenover hen verantwoording kunnen afleggen.

De kracht van de gemeente ligt erin dat beslissingen dichtbij de burger worden genomen, maar wel ingebed zijn in een rechtsorde die voorkomt dat willekeur of machtsconcentratie de overhand krijgt.